{"id":2338,"date":"2021-01-27T14:56:49","date_gmt":"2021-01-27T14:56:49","guid":{"rendered":"https:\/\/aplaw.pl\/?p=2338"},"modified":"2021-01-27T15:07:41","modified_gmt":"2021-01-27T15:07:41","slug":"2338","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/publications\/2338\/","title":{"rendered":"The concept of open source-type software indisputably contributes in the development of the Internet, technology and other aspects of the modern life. However, the regulations of the Polish Civil Code successfully exclude the contractual freedom in inability to terminate open source license contracts – write Artur Piechocki and Natalia Pola\u0144ska"},"content":{"rendered":"

27.01.2021 Portal ITWiz.pl published an article by Artur Piechocki and Natalia Pola\u0144ska “Is it possoble to terminate an open source license agreement?”<\/strong> on January 27, 2021.<\/p>\n

Licencje otwartego oprogramowania, czyli licencje open source, to licencje, kt\u00f3re \u2013 przy spe\u0142nieniu kilku warunk\u00f3w \u2013 jak zamieszczenie noty copyrightowej, czy za\u0142\u0105czenie samej licencji \u2013 pozwalaj\u0105 na swobodne korzystanie z obj\u0119tego nimi oprogramowania. <\/strong><\/p>\n

Open source jest oprogramowaniem, kt\u00f3rego licencja pozwala na legalne, nieodp\u0142atne i dowolne modyfikacje, rozpowszechnianie oprogramowania czy jego wykorzystanie r\u00f3wnie\u017c dla cel\u00f3w komercyjnych. Podstawow\u0105 cech\u0105 open source jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego dost\u0119pu do kod\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych oprogramowania, dzi\u0119ki czemu mog\u0105 by\u0107 one zmieniane, udoskonalane i rozpowszechniane, co poci\u0105ga za sob\u0105 szybki rozw\u00f3j program\u00f3w. Mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w licencji open source, np. GPL (GNU Public License) czy BSD (Berkeley Software Distribution License).<\/p>\n

Na czym polega model najszerzej stosowanej \u2013 otwartej i wolnej \u2013 licencji GNU GPL v.3.<\/h3>\n

Jej celem jest przekazanie u\u017cytkownikom czterech podstawowych wolno\u015bci: uruchamiania programu w dowolnym celu; analizowania, jak program dzia\u0142a i dostosowywania go do swoich potrzeb; rozpowszechniania niezmodyfikowanej kopii programu; udoskonalania programu i publicznego rozpowszechniania w\u0142asnych ulepsze\u0144, dzi\u0119ki czemu mo\u017ce z nich skorzysta\u0107 ca\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107. Do program\u00f3w opartych o licencj\u0119 GPL nale\u017c\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci WordPress \u2013 system zarz\u0105dzania tre\u015bci\u0105, zaprojektowany g\u0142\u00f3wnie do obs\u0142ugi blog\u00f3w (GNU GPL v.2.0) czy Ubuntu \u2013 kompletna dystrybucja systemu operacyjnego GNU\/Linux, przeznaczona g\u0142\u00f3wnie do zastosowa\u0144 biurowych i domowych.<\/p>\n

Otwarto\u015b\u0107 kodu \u017ar\u00f3d\u0142owego zak\u0142ada powszechno\u015b\u0107 dost\u0119pu dla ka\u017cdego, bez konieczno\u015bci udzielenia mu specjalnej, odr\u0119bnej licencji, kt\u00f3ra zasadniczo trwa w czasie, kreuje stosunek prawny o charakterze ci\u0105g\u0142ym. Czy \u00f3w stosunek prawny mo\u017ce zosta\u0107 zako\u0144czony przez licencjobiorc\u0119? Innymi s\u0142owy, czy licencje open source s\u0105 niewypowiadalne?<\/p>\n

Prawo w\u0142a\u015bciwe dla umowy licencyjnej<\/h3>\n

Rozwa\u017caj\u0105c powy\u017csz\u0105 kwesti\u0119 nale\u017cy w pierwszej kolejno\u015bci zidentyfikowa\u0107 prawo w\u0142a\u015bciwe, kt\u00f3re b\u0119dzie mia\u0142o zastosowanie do oceny postanowie\u0144 umownych licencji. W przypadku oprogramowania tworzonego przez podmiot polski i udzielaj\u0105cego licencji open source \u2013 z punktu widzenia prawa prywatnego mi\u0119dzynarodowego \u2013 postanowienia rozporz\u0105dzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593\/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa w\u0142a\u015bciwego dla zobowi\u0105za\u0144 umownych (Rzym I), maj\u0105 pierwsze\u0144stwo wobec rozwi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych w polskiej ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne mi\u0119dzynarodowe. Dlatego te\u017c ustalenie prawa w\u0142a\u015bciwego nast\u0105pi w oparciu o Art. 4 ust. Rozporz\u0105dzenia Rzym I.<\/p>\n

\n

Licencja GPL jest tzw. licencj\u0105 wzajemn\u0105. Wszelkie nowe programy, kt\u00f3re powsta\u0142y w oparciu o dzie\u0142o obj\u0119te t\u0105 licencj\u0105, musz\u0105 r\u00f3wnie\u017c by\u0107 na niej oparte. Innymi s\u0142owy, omawiany model licencji stosuje si\u0119 do wszelkiego rodzaju dzie\u0142 pochodnych. W praktyce oznacza to, \u017ce chc\u0105c korzysta\u0107 z oprogramowania udost\u0119pnionego na tej licencji, konieczne jest udost\u0119pnienie wszystkich efekt\u00f3w swojej pracy (w tym kodu \u017ar\u00f3d\u0142owego) na tych samych zasadach.<\/p>\n<\/div>\n

Powy\u017cszy przepis ustala norm\u0119 kolizyjn\u0105, wedle kt\u00f3rej prawo w\u0142a\u015bciwe dla umowy ustala si\u0119 na podstawie \u0142\u0105cznika (a wi\u0119c elementu stanu faktycznego) z prawem pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym strona zobowi\u0105zana do spe\u0142nienia \u015bwiadczenia charakterystycznego dla umowy ma miejsce zwyk\u0142ego pobytu. Podczas analizy problem\u00f3w prawnych wynikaj\u0105cych ze stosowania licencji open source zawsze b\u0119dzie zatem konieczne ustalenie prawa w\u0142a\u015bciwego na podstawie miejsca zwyk\u0142ego pobytu licencjodawcy.<\/p>\n

Przenosz\u0105c powy\u017csze wnioski na grunt licencji GNU GPL v.3 nale\u017ca\u0142oby rozwa\u017cy\u0107, sk\u0105d pochodzi licencjodawca konkretnego oprogramowania opartego na tej licencji. Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce licencjodawc\u0105, kt\u00f3ry dla wytworzonego oprogramowania zastosowa\u0142 w\u0142a\u015bnie ten model licencji, by\u0142by podmiot polski, to zastosowanie znajd\u0105 przepisy prawa polskiego. Poni\u017csze rozwa\u017cania s\u0105 oparte w\u0142a\u015bnie na takim za\u0142o\u017ceniu.<\/p>\n

Licencja GPL jest tzw. licencj\u0105 wzajemn\u0105. Wszelkie nowe programy, kt\u00f3re powsta\u0142y w oparciu o dzie\u0142o obj\u0119te t\u0105 licencj\u0105, musz\u0105 r\u00f3wnie\u017c by\u0107 na niej oparte. Innymi s\u0142owy, omawiany model licencji stosuje si\u0119 do wszelkiego rodzaju dzie\u0142 pochodnych. W praktyce oznacza to, \u017ce chc\u0105c korzysta\u0107 z oprogramowania udost\u0119pnionego na tej licencji, konieczne jest udost\u0119pnienie wszystkich efekt\u00f3w swojej pracy (w tym kodu \u017ar\u00f3d\u0142owego) na tych samych zasadach.<\/p>\n

Sposoby zako\u0144czenia stosunku prawnego opartego o model licencji open source<\/h3>\n

Mo\u017cna wskaza\u0107 na dwa sposoby zako\u0144czenia stosunku prawnego opartego o licencj\u0119 open source. Pomijaj\u0105c przepisy prawa w\u0142a\u015bciwego sama licencja open source jest udzielana na czas nieoznaczony, a licencjodawca nie mo\u017ce jej wypowiedzie\u0107, jednak licencja taka mo\u017ce wygasn\u0105\u0107. Przyczyn\u0105 wyga\u015bni\u0119cia mo\u017ce by\u0107 przede wszystkim naruszenie przez licencjobiorc\u0119 jakiegokolwiek postanowienia tej licencji. Wynika to z tre\u015bci samej licencji i daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zako\u0144czenia stosunku prawnego opartego o tak\u0105 licencj\u0119 w drodze jej naruszenia, co prowadzi do wniosku, \u017ce w istocie nie jest ona nierozwi\u0105zywalna. Jednak nadal nie rozstrzyga to, czy licencja open source mo\u017ce zosta\u0107 wypowiedziana w innych przypadkach ni\u017c jej naruszenie.<\/p>\n

Stosuj\u0105c dla rozwa\u017cenia dopuszczalno\u015bci wypowiedzenia licencji prawo w\u0142a\u015bciwe \u2013 przy przyj\u0119tym za\u0142o\u017ceniu, \u017ce b\u0119dzie to prawo polskie \u2013 bierzemy pod uwag\u0119 z Art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (\u201ePrawo autorskie\u201d), zgodnie z kt\u00f3rym, gdy umowa nie stanowi inaczej, a licencji udzielono na czas nieoznaczony, tw\u00f3rca mo\u017ce j\u0105 wypowiedzie\u0107 z zachowaniem termin\u00f3w umownych, a w przypadku ich braku \u2013 na rok naprz\u00f3d, na koniec roku kalendarzowego.<\/p>\n

\n

Mo\u017cna wskaza\u0107 na dwa sposoby zako\u0144czenia stosunku prawnego opartego o licencj\u0119 open source. Pomijaj\u0105c przepisy prawa w\u0142a\u015bciwego sama licencja open source jest udzielana na czas nieoznaczony, a licencjodawca nie mo\u017ce jej wypowiedzie\u0107, jednak licencja taka mo\u017ce wygasn\u0105\u0107. Przyczyn\u0105 wyga\u015bni\u0119cia mo\u017ce by\u0107 przede wszystkim naruszenie przez licencjobiorc\u0119 jakiegokolwiek postanowienia tej licencji. Wynika to z tre\u015bci samej licencji i daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zako\u0144czenia stosunku prawnego opartego o tak\u0105 licencj\u0119 w drodze jej naruszenia, co prowadzi do wniosku, \u017ce w istocie nie jest ona nierozwi\u0105zywalna.<\/p>\n<\/div>\n

Natomiast na podstawie Art. 365(1) ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. \u2013 Kodeks cywilny (\u201eKC\u201d), zobowi\u0105zanie bezterminowe (np. licencja open source udzielona na czas nieoznaczony) o charakterze ci\u0105g\u0142ym wygasa po wypowiedzeniu go przez d\u0142u\u017cnika lub wierzyciela z zachowaniem termin\u00f3w umownych, ustawowych lub zwyczajowych, a w razie braku takich termin\u00f3w \u2013 niezw\u0142ocznie po wypowiedzeniu.<\/p>\n

Sprzeczno\u015b\u0107 przepis\u00f3w prawa polskiego z licencjami open source<\/h3>\n

W zakresie mo\u017cliwo\u015bci wypowiedzenia zachodzi zatem sprzeczno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy postanowieniami licencji open source a powy\u017cszymi przepisami prawa polskiego. Dotychczas nie pojawi\u0142o si\u0119 jednoznaczne stanowisko w tym zakresie zar\u00f3wno w orzecznictwie polskich s\u0105d\u00f3w, jak i pogl\u0105dach doktryny. Istniej\u0105 pogl\u0105dy, wed\u0142ug kt\u00f3rych niewy\u0142\u0105czny charakter omawianych licencji, pozwalaj\u0105cy na udost\u0119pnienie utworu jak najszerszemu gronu u\u017cytkownik\u00f3w, nie wyklucza ochrony interesu licencjodawcy. Licencjodawc\u0119 chroni bowiem postanowienie, kt\u00f3re przewiduje natychmiastowe rozwi\u0105zanie licencji ze wzgl\u0119du na naruszenie jej postanowie\u0144. Dlatego te\u017c argumentuje si\u0119, \u017ce pozostawienie strony w stanie zagro\u017cenia wypowiedzeniem umowy w ka\u017cdej chwili przez licencjodawc\u0119 kszta\u0142towa\u0142oby zbyt du\u017ce zagro\u017cenie i stan niepewno\u015bci w stosunkach gospodarczych. By\u0142oby to tak\u017ce nadmierne ograniczenie wolno\u015bci kontraktowej stron. W ko\u0144cu to sam licencjodawca decyduje, na jakich zasadach udost\u0119pnia swoje oprogramowanie.<\/p>\n

\n

W zakresie mo\u017cliwo\u015bci wypowiedzenia zachodzi sprzeczno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy postanowieniami licencji open source a powy\u017cszymi przepisami prawa polskiego. Dotychczas nie pojawi\u0142o si\u0119 jednoznaczne stanowisko w tym zakresie zar\u00f3wno w orzecznictwie polskich s\u0105d\u00f3w, jak i pogl\u0105dach doktryny. Istniej\u0105 pogl\u0105dy, wed\u0142ug kt\u00f3rych niewy\u0142\u0105czny charakter omawianych licencji, pozwalaj\u0105cy na udost\u0119pnienie utworu jak najszerszemu gronu u\u017cytkownik\u00f3w, nie wyklucza ochrony interesu licencjodawcy. Licencjodawc\u0119 chroni bowiem postanowienie, kt\u00f3re przewiduje natychmiastowe rozwi\u0105zanie licencji ze wzgl\u0119du na naruszenie jej postanowie\u0144.<\/p>\n<\/div>\n

Wypowiedzenie licencji open source by\u0142oby niezgodne z jej podstawowymi zasadami, a tym samym z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego, co w dalszej perspektywie prowadzi do bezwzgl\u0119dnej niewa\u017cno\u015bci takiej czynno\u015bci prawnej. Dlatego zgodnie z tym pogl\u0105dem, niemo\u017cliwe jest wypowiedzenie licencji open source na podst. art. 68 Prawa autorskiego, je\u015bli licencja tego wyra\u017anie nie przewiduje. Z perspektywy polskiego prawa taki pogl\u0105d oznacza zezwolenie ustawodawcy na odst\u0119pstwo od og\u00f3lnej zasady wypowiadalno\u015bci zobowi\u0105za\u0144 ci\u0105g\u0142ych.<\/p>\n

W praktyce wyst\u0119puje te\u017c inne, nieco bardziej rygorystyczne stanowisko. Zak\u0142ada ono prymat przepis\u00f3w prawa polskiego (charakter ius cogentis) nad postanowieniami licencji open source. Takie podej\u015bcie prowadzi do wniosku, \u017ce licencja open source mo\u017ce zosta\u0107 wypowiedziana zgodnie z tre\u015bci\u0105 przepis\u00f3w prawa, kt\u00f3re \u2013 ze wzgl\u0119du na ich bezwzgl\u0119dnie wi\u0105\u017c\u0105cy charakter \u2013 maj\u0105 przewag\u0119 nad postanowieniami licencyjnymi. Licencja open source ma bowiem charakter zobowi\u0105zania bezterminowego o charakterze ci\u0105g\u0142ym, a wi\u0119c nie mo\u017ce stwarza\u0107 stanu permanentnego zwi\u0105zania stron i jest wypowiadalna.<\/p>\n

Art. 365 (1) KC, kt\u00f3ry statuuje t\u0119 regu\u0142\u0119, ma charakter bezwzgl\u0119dnie wi\u0105\u017c\u0105cy i dlatego strony nie mog\u0105 wprowadzi\u0107 do tre\u015bci zobowi\u0105zania postanowienia wykluczaj\u0105cego mo\u017cliwo\u015b\u0107 jego wypowiedzenia. Takie modyfikacje by\u0142yby sprzeczne z przepisem ustawy, a w konsekwencji \u2013 na podst. art. 58 \u00a7 1 KC \u2013 niewa\u017cne. Ponadto, trwa\u0142e zwi\u0105zanie podmiotu uprawnionego, tj. licencjodawcy, mo\u017ce by\u0107 sprzeczne z ca\u0142\u0105 koncepcj\u0105 w\u0142adztwa tw\u00f3rcy nad przedmiotem praw autorskich. Nie wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, aby promowanie narusze\u0144 stosunku prawnego \u2013 jako jedynej mo\u017cliwo\u015bci jego rozwi\u0105zania \u2013 by\u0142o kierunkiem sprzyjaj\u0105cym trwa\u0142o\u015bci relacji gospodarczych stron, na kt\u00f3r\u0105 powo\u0142uj\u0105 si\u0119 przecie\u017c zwolennicy odr\u0119bnego podej\u015bcia, tj. braku mo\u017cliwo\u015bci wypowiedzenia licencji open source.<\/p>\n

Jak zabezpieczy\u0107 si\u0119 przed wypowiedzeniem umowy open source?<\/h3>\n

Z uwagi na to, \u017ce na chwil\u0119 obecn\u0105 brak jest jednoznacznego rozwi\u0105zania prawnego, jak i podej\u015bcia w komentowanym zakresie, w praktyce stosuje si\u0119 r\u00f3\u017cne mechanizmy, kt\u00f3re maj\u0105 na celu zar\u00f3wno zwi\u0119kszenie pewno\u015bci obrotu, jak i trwa\u0142o\u015bci licencji. Aby zabezpieczy\u0107 wzajemny interes stron stosunku licencyjnego, mo\u017cna rozwa\u017ca\u0107 dodatkowe postanowienia umowne, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 przewidywa\u0142y okre\u015blonego rodzaju konsekwencje, np. finansowe, wynikaj\u0105ce z tre\u015bci odr\u0119bnego wobec licencji porozumienia stron w razie wcze\u015bniejszego jej rozwi\u0105zania. Innym sposobem jest tak\u017ce pr\u00f3ba ograniczenia wypowiedzenia licencji zawartej na czas nieoznaczony jedynie do wa\u017cnych powod\u00f3w.<\/p>\n

Alternatywnie, do rozwa\u017cenia pozostaje okre\u015blenie odpowiednio d\u0142ugich termin\u00f3w wypowiedzenia umowy licencji, co z jednej strony zapewni trwa\u0142o\u015b\u0107 stosunku prawnego, a z drugiej umo\u017cliwi jego zako\u0144czenie. Jest to powszechna praktyka stosowana w umowach licencyjnych. Natomiast kwesti\u0105 sporn\u0105 i nierozstrzygni\u0119t\u0105 jest, jaki okres wypowiedzenia b\u0119dzie dopuszczalny \u2013 tak, aby nie narazi\u0107 si\u0119 na zarzut pr\u00f3by obej\u015bcia prawa. Nale\u017cy do tego podchodzi\u0107 z du\u017c\u0105 doz\u0105 ostro\u017cno\u015bci, bior\u0105c pod uwag\u0119 okoliczno\u015bci konkretnego przypadku, zgodny zamiar stron oraz realia biznesowe. Nie mo\u017cna wi\u0119c wykluczy\u0107, \u017ce w niekt\u00f3rych sytuacjach nawet 10- czy 20-letni okres wypowiedzenia mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cany za dopuszczalny.<\/p>\n

Koncept oprogramowania typu open source bezsprzecznie przyczynia si\u0119 do rozwoju Internetu, technologii i innych aspekt\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia. Niemniej jednak przepisy polskiego Kodeksu Cywilnego skutecznie wy\u0142\u0105czaj\u0105 swobod\u0119 kontraktow\u0105 w zakresie niewypowiadalo\u015bci um\u00f3w, kt\u00f3rych przedmiotem jest licencja open source, a przez to ograniczaj\u0105 istot\u0119 tego rodzaju licencji. By\u0107 mo\u017ce konieczna jest zmiana w przepisach, kt\u00f3ra b\u0119dzie uwzgl\u0119dnia\u0142a ten szczeg\u00f3lny typ licencji i jego g\u0142\u00f3wn\u0105 ide\u0119 \u2013 otwarty, niczym nieograniczony dost\u0119p przez wszystkich u\u017cytkownik\u00f3w.<\/p>\n

Publication: https:\/\/itwiz.pl\/czy-mozna-wypowiedziec-umowe-open-source\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2339,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-2338","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publications"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2338","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2338"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2338\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aplaw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}