Rozporz\u0105dzenie unijne w sprawie jednolitego rynku us\u0142ug cyfrowych, czyli tzw. akt o us\u0142ugach cyfrowych (DSA), to prawdziwa rewolucja dla firm dzia\u0142aj\u0105cych na rynku cyfrowym. Przepisy zosta\u0142y opublikowane 16 listopada 2022 r., a unijny prawodawca za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce wejd\u0105 w \u017cycie po 15 miesi\u0105cach vacatio legis. Ten termin mija 17 lutego br. Ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce regulacja zosta\u0142a przyj\u0119ta w formie rozporz\u0105dzenia, teoretycznie b\u0119dzie ona obowi\u0105zywa\u0107 bezpo\u015brednio we wszystkich pa\u0144stwach Unii Europejskiej. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce krajowe przepisy mimo wszystko musz\u0105 zosta\u0107 do niego dostosowane. W Polsce obecnie trwa praca nad projektem ustawy, kt\u00f3ra ma zapewni\u0107 wdro\u017cenie aktu \u2013 wiele kwestii wci\u0105\u017c wymaga jednak ustalenia.<\/p>\n
Dlaczego UE zdecydowa\u0142a si\u0119 w og\u00f3le na przyj\u0119cie rozporz\u0105dzenia? Jak wskazano w motywach nowych przepis\u00f3w, zaobserwowano, \u017ce pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie coraz cz\u0119\u015bciej same decyduj\u0105 si\u0119 na wprowadzanie nowych przepis\u00f3w, w kt\u00f3rych zobowi\u0105zuj\u0105 dostawc\u00f3w us\u0142ug na rynku cyfrowym do walki z nielegalnymi tre\u015bciami czy dezinformacj\u0105 w sieci. Powoduje to jednak spore rozbie\u017cno\u015bci na rynku wewn\u0119trznym, dlatego unijny prawodawca uzna\u0142, \u017ce konieczne jest ujednolicenie regulacji.<\/p>\n
– W szczeg\u00f3lno\u015bci niniejsze rozporz\u0105dzenie powinno mie\u0107 zastosowanie do dostawc\u00f3w us\u0142ug po\u015brednich, w szczeg\u00f3lno\u015bci us\u0142ug po\u015brednich polegaj\u0105cych na \u015bwiadczeniu us\u0142ug znanych jako us\u0142ugi “zwyk\u0142ego przekazu”, “cachingu” i “hostingu”, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce wyk\u0142adniczy wzrost korzystania z tych us\u0142ug, g\u0142\u00f3wnie we wszelkiego rodzaju zgodnych z prawem i u\u017cytecznych spo\u0142ecznie celach, zwi\u0119kszy\u0142 r\u00f3wnie\u017c ich rol\u0119 w po\u015brednictwie w zakresie niezgodnych z prawem lub w inny spos\u00f3b szkodliwych informacji i dzia\u0142a\u0144 oraz ich rozpowszechnianiu \u2013 wskazano w motywach.<\/p>\n
Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c \u2013 akt o us\u0142ugach cyfrowych ma z jednej strony zapewni\u0107 wi\u0119ksze bezpiecze\u0144stwo u\u017cytkownikom w sieci, a z drugiej \u2013 na\u0142o\u017cy\u0107 nowe obowi\u0105zki na dostawc\u00f3w cyfrowych tre\u015bci. Jak wskazuje Agata Doma\u0144ska, adwokat w kancelarii APLAW Artur Piechocki, wsp\u00f3\u0142autorka opracowania “Akt o us\u0142ugach cyfrowych. Komentarz” wydawnictwa Wolters Kluwer, DSA to przede wszystkim odpowied\u017a na nowe i innowacyjne modele biznesowe i us\u0142ugi, takie jak internetowe serwisy spo\u0142eczno\u015bciowe i internetowe platformy umo\u017cliwiaj\u0105ce konsumentom zawieranie z przedsi\u0119biorcami um\u00f3w zawieranych na odleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
– Przedmiotem regulacji s\u0105 przede wszystkim us\u0142ugi po\u015brednie, tj. us\u0142ugi transmisji informacji w sieci telekomunikacyjnej, zapewnienie dost\u0119pu do sieci telekomunikacyjnej, us\u0142ugi “cachingu” polegaj\u0105ce na transmisji informacji w sieci telekomunikacyjnej oraz automatyczne, po\u015brednie i kr\u00f3tkotrwa\u0142e przechowywanie tej informacji, a tak\u017ce us\u0142ugi “hostingu” (przechowywanie informacji) \u2013 wyja\u015bnia.<\/p>\n
Akt o us\u0142ugach cyfrowych ma r\u00f3wnie\u017c przyczyni\u0107 si\u0119 do lepszej identyfikacji przedsi\u0119biorc\u00f3w na internetowych platformach handlowych, wprowadzi\u0107 \u015brodki przejrzysto\u015bci w odniesieniu do platform internetowych i wzmocni\u0107 nadz\u00f3r. Ma on obj\u0105\u0107 przede wszystkim rynkowych gigant\u00f3w \u2013 takich jak: TikTok, X (wcze\u015bniej Twitter), Facebook, Amazon Store, YouTube czy Zalando.<\/p>\n
– DSA reguluje w spos\u00f3b jednolity obowi\u0105zki dostawc\u00f3w us\u0142ug cyfrowych w szczeg\u00f3lno\u015bci w zakresie identyfikowalno\u015bci dostawc\u00f3w us\u0142ug, bezpiecze\u0144stwa informacji, sprawozdawczo\u015bci i ochrony odbiorc\u00f3w us\u0142ug, a tak\u017ce jednolite zasady odpowiedzialno\u015bci dostawc\u00f3w us\u0142ug cyfrowych. Szczeg\u00f3lne obowi\u0105zki w zakresie oceny ryzyka, sprawozdawczo\u015bci, reagowania kryzysowego oraz przejrzysto\u015bci reklam internetowych na\u0142o\u017cone zosta\u0142y na dostawc\u00f3w bardzo du\u017cych platform internetowych i bardzo du\u017cych wyszukiwarek internetowych, kt\u00f3re maj\u0105 \u015bredni\u0105 liczb\u0119 miesi\u0119cznie aktywnych odbiorc\u00f3w us\u0142ugi w Unii wynosz\u0105c\u0105 co najmniej 45 mln \u2013 wyja\u015bnia mec. Agata Doma\u0144ska.<\/p>\n
Zakazane ma zosta\u0107 wykorzystywanie tzw. zwodniczych interfejs\u00f3w na stronach internetowych (tzw. \u201edark patterns\u201d), kt\u00f3re s\u0105 zaprojektowane w taki spos\u00f3b, by pod\u015bwiadomie nak\u0142ania\u0107 u\u017cytkownika do dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3rych ten wcale nie chce podejmowa\u0107. Wiele przyk\u0142ad\u00f3w takich dzia\u0142a\u0144 mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 zw\u0142aszcza na stronach internetowych sklep\u00f3w, w kt\u00f3rych mocno \u2013 czasem wr\u0119cz agresywnie – eksponowane s\u0105 niekt\u00f3re reklamy lub produkty. Unijny prawodawca wskazuje, \u017ce zakaz powinien obejmowa\u0107 np. \u201eprezentowanie wybor\u00f3w w spos\u00f3b nieneutralny, na przyk\u0142ad poprzez wyra\u017aniejsze eksponowanie pewnych opcji przy pomocy element\u00f3w wizualnych, d\u017awi\u0119kowych lub innych, kiedy odbiorca us\u0142ugi jest proszony o podj\u0119cie decyzji\u201d. Przepisy maj\u0105 obj\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c takie praktyki, jak bezzasadne utrudnianie zaprzestania zakup\u00f3w.<\/p>\n
Ewentualnych kar za nieprzestrzeganie obowi\u0105zk\u00f3w powinny ba\u0107 si\u0119 przede wszystkim du\u017ce platformy, czyli maj\u0105ce wi\u0119cej ni\u017c 45 mln aktywnych u\u017cytkownik\u00f3w. W ich przypadku za naruszenie przepis\u00f3w b\u0119dzie wchodzi\u0142a w gr\u0119 kara finansowa w wysoko\u015bci do 6 proc. ich \u015bwiatowego obrotu. W przypadku tych, kt\u00f3re nie wpadaj\u0105 w ten pr\u00f3g, grzywny b\u0119d\u0105 ustalane w prawie krajowym pa\u0144stw cz\u0142onkowskich.<\/p>\n
Artur Piechocki, radca prawny, za\u0142o\u017cyciel kancelarii APLAW Artur Piechocki i wsp\u00f3\u0142autor komentarza dla Wolters Kluwer, zaznacza, \u017ce implementacja DSA, podobnie jak ka\u017cdego aktu unijnego, mo\u017ce napotka\u0107 trudno\u015bci z uwzgl\u0119dnieniem tych r\u00f3\u017cnic i dostosowaniem regulacji do r\u00f3\u017cnych kontekst\u00f3w.<\/p>\n
– Egzekwowanie wykonywania obowi\u0105zk\u00f3w przez platformy cyfrowe w zakresie moderacji tre\u015bci, zwalczania dezinformacji i ochrony u\u017cytkownik\u00f3w\u00a0mo\u017ce by\u0107 trudne, dlatego wymogi powinny by\u0107 formu\u0142owane mo\u017cliwie precyzyjnie, aby unika\u0107 nadmiernego obci\u0105\u017cenia platform lub braku skuteczno\u015bci w egzekwowaniu przepis\u00f3w. Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c, aby stosowanie DSA pozwoli\u0142o r\u00f3wnowa\u017cy\u0107 ochron\u0119 wolno\u015bci s\u0142owa z konieczno\u015bci\u0105 zwalczania tre\u015bci szkodliwych i nielegalnych. R\u00f3wnie\u017c r\u00f3wnowaga mi\u0119dzy tymi celami a jednoczesn\u0105 ochron\u0105 prywatno\u015bci u\u017cytkownik\u00f3w, mo\u017ce stanowi\u0107 wyzwanie \u2013 podkre\u015bla.<\/p>\n
Wskazuje tak\u017ce, \u017ce potencjalne problemy mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 zw\u0142aszcza w obszarze wsp\u00f3\u0142pracy platform internetowych a wyznaczonymi organami, kt\u00f3re maj\u0105 egzekwowa\u0107 przestrzeganie przepis\u00f3w.<\/p>\n
Jak t\u0142umaczy dr Damian Flisak, radca prawny, specjalista w zakresie prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej oraz prawa nowych technologii, cho\u0107 teoretycznie DSA, jako rozporz\u0105dzenie, podlega bezpo\u015bredniemu stosowaniu ju\u017c od 17 lutego br., w praktyce wiele kwestii musi by\u0107 uregulowanych przez same pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie. W Polsce przyj\u0119ta ma zosta\u0107 specjalna ustawa wdra\u017caj\u0105ca, do 19 stycznia trwaj\u0105 w tym zakresie konsultacje.<\/p>\n
– Mo\u017cna \u017ca\u0142owa\u0107, \u017ce g\u0142\u00f3wnie kalendarz polityczny sprawi\u0142, i\u017c dopiero po nowym roku przyst\u0105piono do realizacji tego rozporz\u0105dzenia, kt\u00f3re ma by\u0107 wykonywane ju\u017c od 17 lutego. Mimo niepoliczalnych deklaracji polityk\u00f3w o trosce o los przedsi\u0119biorc\u00f3w zak\u0142adam, \u017ce zza ich biurek jako\u015b nie wida\u0107 dostatecznie dobrze, jak wa\u017cna dla funkcjonowania gospodarki jest pewno\u015b\u0107 prawna. Kto\u015b powie, \u017ce lepiej p\u00f3\u017ano ni\u017c wcale, a ja skomentuj\u0119, \u017ce to bardzo smutna sytuacja, cho\u0107 na pewno pozytywne jest to, \u017ce prace w ko\u0144cu ruszy\u0142y z kopyta \u2013 komentuje ekspert.<\/p>\n
Jak zaznacza dr Flisak, do temat\u00f3w wymagaj\u0105cych uregulowania nale\u017cy przede wszystkim wskazanie podmiotu stoj\u0105cego na stra\u017cy przestrzegania aktu. W Polsce ma nim by\u0107 prezes Urz\u0119du Komunikacji Elektronicznej, niekt\u00f3re kwestie zosta\u0142y powierzone prezesowi Urz\u0119du Ochrony Konkurencji i Konsument\u00f3w. Zwraca jednak uwag\u0119, \u017ce jest szereg innych kwestii, kt\u00f3re nadal wymagaj\u0105 doprecyzowania.<\/p>\n
– Trzeba opracowa\u0107 szczeg\u00f3\u0142y przeprowadzania kontroli wykonywania przepis\u00f3w aktu w przedsi\u0119biorstwach, doprecyzowa\u0107 procedur\u0119 certyfikacji i przyznawania statusu tzw. zaufanych podmiot\u00f3w sygnalizuj\u0105cych nielegalne tre\u015bci na forach internetowych, albo tzw. zweryfikowanych badaczy, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 ocenia\u0107 szereg skomplikowanych kwestii zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem najwi\u0119kszych platform czy wyszukiwarek internetowych.\u00a0Trzeba jasno ustali\u0107 zasady rekompensaty szkody wyrz\u0105dzonej przez po\u015brednik\u00f3w internetowych, czy ustali\u0107 s\u0105dow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 jej dochodzenia. Wreszcie, s\u0105 te\u017c pewne kwestie zwi\u0105zane z nak\u0142adaniem kar na podmioty \u0142ami\u0105ce przepisy aktu, a s\u0105 one przecie\u017c w niebagatelnej wysoko\u015bci \u2013 wymienia.<\/p>\n
Dr Flisak zaznacza te\u017c, \u017ce obawia si\u0119, czy tempo prac nie wp\u0142ynie ostatecznie na jako\u015b\u0107 przepis\u00f3w.<\/p>\n
– Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce by\u0142by to precedens w polskim prawodawstwie, ale kontynuowanie tej niepo\u017c\u0105danej tradycji musi si\u0119 wreszcie kiedy\u015b sko\u0144czy\u0107 \u2013 podsumowuje.<\/p>\n